تجارت خارجی ایران در هشت ماه نخست سال جاری (۲۱ مارس تا ۲۲ نوامبر) تصویری روشن از تغییرات اقتصادی و وضعیت صنایع کلیدی کشور ارائه میدهد؛ بهویژه صنعت فولاد که همچنان یکی از مهمترین پایههای صادرات غیرنفتی ایران محسوب میشود و نقشی اساسی در تراز تجاری ایفا میکند.
بر اساس آمار منتشرشده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران، حجم کل تجارت خارجی کشور به ۱۳۱ میلیون و ۵۴ هزار تن و ارزش آن به ۷۶.۵۳ میلیارد دلار رسیده است. اگرچه ارزش مجموع صادرات و واردات نسبت به سال گذشته ۹.۳۸ درصد کاهش یافته، اما حجم تجارت ۱.۵۳ درصد رشد داشته که نشاندهنده جابهجایی ترکیب کالاها و تغییر جریان تجارت است.
عملکرد صادرات و واردات در سال جاری
صادرات ایران با ۱۰۵.۲ میلیون تن و ارزش ۳۶.۹۹ میلیارد دلار ثبت شد که نشاندهنده رشد ۱.۱۷ درصدی در حجم و کاهش ۳.۴۸ درصدی در ارزش نسبت به مدت مشابه سال گذشته است.
در مقابل، واردات با ۲۵.۸ میلیون تن و ارزشی برابر ۳۹.۵۴ میلیارد دلار، رشد ۳ درصدی در وزن و کاهش ۱۴.۲۹ درصدی در ارزش را تجربه کرد.
افزایش صادرات مواد خام و تأثیر آن بر صنعت فولاد
بخشی از رشد حجم صادرات به کمبود انرژی در صنایع و معادن مربوط است؛ موضوعی که موجب کاهش بهرهبرداری از ظرفیت تولید و افزایش صادرات مواد خام بهویژه در زنجیره فولاد شده است.
طبق گزارش انجمن فولاد ایران، صادرات کنسانتره سنگ آهن نسبت به هفت ماه سال گذشته ۸۲ درصد افزایش داشته است. این روند هرچند درآمد صادراتی را تقویت میکند، اما نگرانیهایی را برای تولیدکنندگان فولاد ایجاد کرده؛ چراکه خروج بیش از حد مواد اولیه میتواند تأمین نیاز داخلی برای تولید فولاد و محصولات نهایی را با چالش مواجه کند.
به همین دلیل، صنعت فولاد امروز در مرکز توجه سیاستهای صادراتی و برنامهریزی صنعتی قرار گرفته است.
مرور سالانه تجارت غیرنفتی ایران
در سال گذشته، ایران بیش از ۱۵۲ میلیون تن کالای غیرنفتی به ارزش ۵۷.۸ میلیارد دلار صادر کرده است که به ترتیب ۱۰ درصد رشد حجمی و ۱۵.۶ درصد رشد ارزشی را نشان میدهد.
در همین سال، واردات با ۳۹.۳ میلیون تن و ارزش ۷۲.۴ میلیارد دلار ثبت شد که رشد ۸.۲۲ درصدی در ارزش را به همراه داشت و در نهایت منجر به کسری تراز تجاری ۱۴.۶ میلیارد دلاری شد. بخش عمده این اختلاف به دلیل واردات بیش از ۸ میلیارد دلار طلا بود که بهتنهایی ۱۱ درصد ارزش کل واردات را تشکیل میداد.
اقلام اصلی صادرات و جایگاه فولاد در میان کالاهای مهم
مهمترین اقلام صادرات غیرنفتی ایران شامل موارد زیر بودند:
- گاز طبیعی
- پروپان و بوتان مایع
- متانول
- گازهای نفتی و هیدروکربوری
- میعانات گازی
- قیر
- اوره
- بیلت فولادی و محصولات نیمهساخته فولاد
- میلگرد آهنی و فولادی
- پلیاتیلن
این فهرست نشان میدهد که صنعت فولاد علاوهبر مواد خام، در حوزه صادرات محصولات نیمهنهایی نیز سهم چشمگیری دارد.
مقاصد اصلی صادرات ایران عبارت بودند از: چین، عراق، امارات، ترکیه، پاکستان، افغانستان و هند. این هفت کشور در مجموع ۸۲.۳ درصد ارزش صادرات غیرنفتی را به خود اختصاص دادند.
واردات ایران و تأمینکنندگان اصلی
در بخش واردات، کالاهای اساسی همچون ذرت دامی، کنجاله سویا، برنج، روغن آفتابگردان، همچنین تلفن همراه، تراکتور و قطعات خودرو در صدر قرار داشتند.
تأمینکنندگان اصلی واردات نیز شامل امارات، چین، ترکیه، آلمان، هند، هنگکنگ و روسیه بودند که در مجموع ۸۳.۸ درصد ارزش واردات را تأمین کردند.
بهگفته ابوالفضل اکبرپور، معاون برنامهریزی و امور بینالملل گمرک، افزایش کمسابقه واردات طلا مهمترین عامل شکلگیری کسری تجاری بوده است.
