صنعت فولاد یکی از مهمترین و درعینحال پرکربنترین صنایع جهان است. این صنعت به دلیل وابستگی شدید به زغالسنگ و فرایندهای حرارتی، سهم چشمگیری در انتشار دیاکسیدکربن دارد. با افزایش تلاشهای جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و رسیدن به هدف خنثیسازی کربن، سؤال اصلی این است که صنعت فولاد چگونه میتواند مسیر خود را به سمت تولید پاکتر تغییر دهد. یکی از جدیترین و کاربردیترین پاسخها، فناوری جذب، بهرهبرداری و ذخیرهسازی کربن (CCUS) است.
چرا کربنزدایی در صنعت فولاد دشوار است؟
تولید فولاد بدون استفاده از سوختهای فسیلی، در حال حاضر برای بخش بزرگی از جهان آسان یا ارزان نیست. بسیاری از کارخانهها تازهساز هستند و تا دههها فعال خواهند بود. از سوی دیگر، فناوریهای جدید مانند تولید فولاد با هیدروژن هنوز به مرحلهای نرسیدهاند که بتوانند بهطور کامل جایگزین روشهای فعلی شوند. بنابراین، نیاز به راهکاری وجود دارد که صنایع موجود هم بتوانند با آن انتشار خود را کم کنند. CCUS دقیقاً برای همین مرحله گذار طراحی شده است.
CCUS چه میکند و چگونه به فولاد کمک میکند؟
این فناوری از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
- جذب کربن: CO₂ تولیدشده در کورهها و فرایندهای شیمیایی جمعآوری و از سایر گازها جدا میشود
- بهرهبرداری: بخشی از کربن جذبشده در تولید مصالح ساختمانی، سوختهای سنتزی یا مواد شیمیایی استفاده میشود
- ذخیرهسازی: باقیمانده کربن به اعماق زمین منتقل میشود تا از ورود آن به جو جلوگیری شود
با استفاده از CCUS، بسیاری از کارخانههای فولاد میتوانند بخش بزرگی از انتشار خود را کاهش دهند، آن هم بدون اینکه مجبور شوند کل فرایند تولید را تغییر دهند.
چرا CCUS برای صنعت فولاد اهمیت دارد؟
۱. امکان کاهش سریع انتشار
کارخانههای فولاد موجود را نمیتوان یکشبه تعطیل یا بازطراحی کرد. CCUS به آنها اجازه میدهد همین الآن انتشار خود را پایین بیاورند.
۲. جلوگیری از شوک اقتصادی و شغلی
صنعت فولاد میلیونها شغل مستقیم و غیرمستقیم ایجاد میکند. CCUS کمک میکند گذار به سمت تولید کمکربن، آرام و مرحلهای باشد.
۳. همراهی با فناوریهای سبز آینده
در آینده، هیدروژن سبز و انرژیهای تجدیدپذیر نقش بیشتری در تولید فولاد خواهند داشت. اما تا زمانی که آن فناوریها فراگیر نشدهاند، CCUS تنها گزینه کارآمد برای کاهش کربن در روشهای فعلی است.
۴. ایجاد بازار جدید برای فولاد کمکربن
بسیاری از صنایع بزرگ به دنبال مواد اولیه کمکربن هستند. فولادی که با کمک CCUS تولید میشود میتواند نیاز این بازار روبهگسترش را برآورده کند.
کربن جذبشده چگونه میتواند ارزشآفرین باشد؟
بهرهبرداری از کربن صرفاً یک اقدام زیستمحیطی نیست؛ میتواند اقتصادی نیز باشد. برای نمونه:
- تبدیل کربن به مصالح ساختمانی پایدار
- تولید سوختهای پاک و مواد شیمیایی
- استفاده از کربن در ساخت مواد اولیه صنعتی
این کاربردها میتوانند به ایجاد یک چرخه ارزش جدید در صنعت فولاد کمک کنند.
چالشها و نیازها
بهکارگیری CCUS بدون چالش نیست. سرمایهگذاری اولیه بالا، نیاز به زیرساخت حمل و ذخیرهسازی و همچنین تدوین قوانین و مشوقهای مناسب، از مهمترین مسائل پیش رو هستند. اعتماد عمومی به ذخیرهسازی زیرزمینی نیز نیازمند شفافیت و اطلاعرسانی دقیق است.
آینده صنعت فولاد با CCUS
کربنزدایی صنعت فولاد مسیر طولانی اما ضروری است. CCUS در این مسیر نقش کلیدی دارد؛ زیرا بهترین گزینه برای کاهش انتشار از کارخانههای موجود است و میتواند پلی میان وضعیت فعلی و آینده کاملاً کمکربن باشد. با پیشرفت پروژههای جدید، سرمایهگذاری در فناوری، توسعه زیرساخت و همکاری دولتها و صنایع، چشمانداز تولید فولاد پایدار روشنتر از همیشه است.
در نهایت، CCUS نهتنها راهی برای کاهش انتشار کربن، بلکه گامی مهم بهسوی صنعتی رقابتپذیرتر، مسئولانهتر و هماهنگ با اهداف جهانی حفاظت از محیطزیست است.
