مقدمه
فولاد همچنان یکی از حیاتیترین مواد اولیه در تمدن مدرن بشری محسوب میشود. از تجهیزات پزشکی و ظروف آشپزخانه گرفته تا پروژههای عظیم زیرساختی، کاربردهای این محصول بینهایت است. با افزایش چشمگیر تقاضای جهانی برای فولاد، سطح تولید نیز به ارقام بیسابقهای رسیده است و تعداد معدودی از کشورها در صدر این رقابت قرار دارند. در سال ۲۰۲۴، چین بار دیگر با تولید بیش از یک میلیارد تن فولاد خام، نزدیک به نیمی از تولید جهانی را به خود اختصاص داد و سلطه خود را بر بازار فولاد جهان تثبیت کرد. در کنار چین، کشورهای دیگری از جمله هند، ژاپن و ایالات متحده، گروه نخبگان تولیدکننده فولاد را تشکیل میدهند. این ده کشور روی هم رفته سالانه بیش از ۱.۵ میلیارد تن فولاد تولید میکنند که نشاندهنده نقش حیاتی این ماده در اقتصاد جهانی است. در ادامه، نگاهی دقیقتر به این غولهای فولادی، آمار تولید و ویژگیهای منحصربهفرد صنعت هر یک از این کشورها خواهیم داشت.
۱. چین — ۱۰۰۵.۱ میلیون تن
چین با اختلافی چشمگیر در صدر جدول تولیدکنندگان فولاد جهان قرار دارد و در سال ۲۰۲۴ موفق به تولید ۱۰۰۵.۱ میلیون تن فولاد خام شد. این رقم تقریباً نیمی از کل تولید جهانی و نزدیک به هفت برابر تولید هند، دومین کشور بزرگ تولیدکننده فولاد است. اگرچه به دلیل کاهش تقاضای داخلی و محدودیتهای اعمالشده از سوی دولت، تولید نسبت به سال ۲۰۲۳ اندکی کاهش یافته، اما صنعت فولاد چین همچنان تأثیرگذارترین صنعت فولاد جهان محسوب میشود.
سفر چین در صنعت فولاد از دهه ۱۹۵۰ و با برنامه پنجساله توسعه صنعتی این کشور آغاز شد. امروز، چین میزبان شرکت بائوو استیل، بزرگترین شرکت فولادی جهان است که به تنهایی در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۳۰ میلیون تن فولاد تولید کرده است. بخش عمده فولاد چین (بین ۸۵ تا ۹۰ درصد) در داخل این کشور مصرف میشود که عمده آن در بخشهای ساختوساز، پروژههای زیرساختی و صنایع تولیدی از جمله ماشینآلات و خودروسازی به کار میرود. این صنعت عظیم برای حدود سه میلیون نفر اشتغالزایی کرده و به یکی از ارکان اصلی اقتصاد چین تبدیل شده است.
۲. هند — ۱۴۹.۴ میلیون تن
هند با تولید ۱۴۹.۴ میلیون تن فولاد خام در سال ۲۰۲۴، جایگاه خود را به عنوان دومین تولیدکننده بزرگ فولاد جهان تثبیت کرد. صنعت فولاد این کشور ترکیبی است از غولهای جهانی مانند جیندال استنلس، جیاسدبلیو استیل و شرکت بزرگ دولتی سِیل، در کنار هزاران بنگاه کوچک و متوسط که نزدیک به نیمی از تولید ملی را به خود اختصاص دادهاند. ابتکارات دولتی مانند طرح «در هند بسازید» به رشد این صنعت شتاب بخشیده و دهها کارخانه جدید در حال احداث است.
بخش فولاد هند نه تنها یک نیروگاه صنعتی، بلکه یک شریان حیاتی اقتصادی محسوب میشود که حدود ۲٪ از تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل میدهد و برای بیش از ۶۰۰ هزار نفر به طور مستقیم شغل ایجاد کرده است. ذخایر غنی سنگآهن، مزیتی استراتژیک برای هند به شمار میرود که وابستگی به واردات را کاهش داده و پایداری بلندمدت این صنعت را تضمین میکند.
۳. ژاپن — ۸۴ میلیون تن
ژاپن با تولید ۸۴ میلیون تن فولاد خام در سال ۲۰۲۴، سومین تولیدکننده بزرگ فولاد جهان لقب گرفت. صنعت فولاد این کشور به رهبری غولهایی مانند نیپون استیل، جیافای هلدینگز و کوبه استیل، به دلیل تمرکز بر تولید محصولات با گرید بالا و فولادهای ویژه شهرت جهانی دارد. این محصولات برای صنایع خودروسازی، کشتیسازی و الکترونیک که دقت و کیفیت در آنها غیرقابل چشمپوشی است، حیاتی هستند.
اگرچه مصرف داخلی در ژاپن همچنان قوی است، این کشور یکی از صادرکنندگان بزرگ فولاد نیز محسوب میشود و در سال ۲۰۲۴ بیش از ۳۱ میلیون تن فولاد به ۱۲۱ کشور جهان صادر کرده است. با وجود کاهش تدریجی تولید نسبت به اوج خود در سال ۲۰۱۵، این صنعت به لطف فناوریهای پیشرفته، نیروی کار ماهر و تعهد به نوآوری، همچنان رقابتی باقی مانده است.
۴. ایالات متحده آمریکا — ۷۹.۵ میلیون تن
ایالات متحده آمریکا با تولید ۷۹.۵ میلیون تن فولاد در سال ۲۰۲۴، در رتبه چهارم جهان ایستاده است. صنعت فولاد این کشور ساختاری منحصربهفرد دارد که ترکیبی از کارخانههای سنتی یکپارچه و بیش از ۱۰۰ کارخانه مینیمیل است که ضایعات فلزی را بازیافت کرده و به فولاد جدید تبدیل میکنند. این رویکرد، آمریکا را به یکی از پیشگامان صنعت فولاد مبتنی بر بازیافت در جهان تبدیل کرده است.
با وجود تولید چشمگیر، این بخش به دلیل خودکارسازی بالا تنها حدود ۸۵ هزار نفر را مستقیماً به کار گرفته است. آمریکا همچنین نقش مهمی در تجارت جهانی فولاد ایفا میکند و کانادا و مکزیک مهمترین مقاصد صادراتی آن هستند.
۵. روسیه — ۷۱ میلیون تن
روسیه با تولید ۷۱ میلیون تن فولاد در سال ۲۰۲۴، پنجمین تولیدکننده بزرگ جهان باقی ماند. این صنعت با بخش معدن عجین شده و نزدیک به ۵٪ از تولید ناخالص داخلی کشور را تشکیل میدهد. شرکتهای بزرگی مانند انالامکی، سورستال و اوراز بر بازار روسیه تسلط دارند و از ذخایر عظیم سنگآهن و زغالسنگ ککشوی این کشور بهره میبرند.
با این حال، تحریمهای اخیر صادرات به بازارهای اروپایی را مختل کرده و تولیدکنندگان روسی را به سمت آسیا و خاورمیانه سوق داده است. با وجود این چالشها، تقاضای داخلی به ویژه در بخش ساختوساز، خطوط لوله و پروژههای ریلی همچنان قوی باقی مانده است.
۶. کره جنوبی — ۶۳.۶ میلیون تن
کره جنوبی با تولید ۶۳.۶ میلیون تن فولاد در سال ۲۰۲۴، جایگاه خود را به عنوان یک غول فولادی تثبیت کرده است. صنعت فولاد این کشور تحت رهبری پوسکو، یکی از پیشرفتهترین و کارآمدترین تولیدکنندگان فولاد جهان، قرار دارد. محصولات با ارزش افزوده بالا مانند فولاد خودرو، ورقهای کشتیسازی و فولاد الکتریکی، برگ برنده کره جنوبی در بازارهای جهانی است.
دولت کره جنوبی با سرمایهگذاری کلان در فناوری تولید فولاد مبتنی بر هیدروژن و برنامههای حمایتی، این صنعت را برای آیندهای پایدار آماده میکند.
۷. آلمان — ۳۷.۲ میلیون تن
آلمان، بزرگترین تولیدکننده فولاد اروپا، در سال ۲۰۲۴ با تولید ۳۷.۲ میلیون تن در رتبه هفتم جهان ایستاد. این صنعت مستقیماً برای حدود ۸۰ هزار نفر شغل ایجاد کرده و به طور غیرمستقیم از میلیونها شغل در بخشهای تولیدی، لجستیک و مهندسی پشتیبانی میکند.
صنعت فولاد آلمان در حال گذار به سمت تولید کمکربن است و شرکتهایی مانند تیسنکروپ و سالتسگیتر سرمایهگذاری هنگفتی در فناوریهای مبتنی بر هیدروژن انجام دادهاند.
۸. ترکیه — ۳۶.۹ میلیون تن
ترکیه با تولید ۳۶.۹ میلیون تن فولاد در سال ۲۰۲۴، هشتمین تولیدکننده بزرگ جهان شد. صنعت فولاد این کشور بر پایه کورههای قوس الکتریکی و واردات ضایعات فلزی استوار است. بیش از نیمی از فولاد تولیدی در داخل و عمدتاً در بخش ساختوساز مصرف میشود و صادرات به بیش از ۱۹۰ کشور میرسد.
کارشناسان صنعت فولاد ترکیه پیشبینی میکنند تولید این کشور در سال ۲۰۲۶ از مرز ۴۰ میلیون تن عبور کند.
۹. برزیل — ۳۳.۸ میلیون تن
برزیل با تولید ۳۳.۸ میلیون تن فولاد در سال ۲۰۲۴، بزرگترین تولیدکننده فولاد آمریکای لاتین است. این کشور ظرفیت نصب شده حدود ۵۰ میلیون تنی دارد و پتانسیل رشد قابل توجهی در این حوزه وجود دارد. برزیل از ذخایر غنی سنگآهن و زیرساختهای بندری یکپارچه بهره میبرد.
شرکتهای بزرگی مانند گرداو و آرسلورمیتال، فولاد مورد نیاز صنایع خودروسازی، ساختوساز و پروژههای زیرساختی را تأمین میکنند.
۱۰. ایران — ۳۱.۴ میلیون تن
ایران با تولید ۳۱.۴ میلیون تن فولاد خام در سال ۲۰۲۴، دهمین تولیدکننده بزرگ فولاد جهان است. صنعت فولاد ایران یکی از مقاومترین صنایع فولاد جهان محسوب میشود که با وجود چالشهایی مانند قطعی مکرر برق، با اتکا به راهکارهای نوآورانه مانند تولید برق اختصاصی و استفاده از انرژیهای جایگزین، به تولید خود ادامه داده است. تمرکز بر تولید ورق گرم و بهرهمندی از ذخایر عظیم سنگآهن داخلی، پایههای این صنعت را مستحکم کرده است.
دستاورد بزرگ صنعت فولاد ایران در سال ۲۰۲۴، استفاده گسترده از کاتالیست نسل سوم احیای مستقیم بود که توسط یک شرکت ایرانی توسعه یافته و هماکنون در ۳۰ کارخانه فولادی مورد استفاده قرار میگیرد. این فناوری با بهبود بهرهوری و کاهش مصرف انرژی، بیش از ۴۰۰ میلیون دلار صرفهجویی ارزی برای کشور به همراه داشته است. ایران این فناوری را به بازارهای منطقه نیز صادر میکند که نشاندهنده رشد تخصص و توانمندی این کشور در صنعت فولاد است.
جمعبندی
ده کشور برتر تولیدکننده فولاد جهان، وسعت و تنوع عظیم این صنعت جهانی را به نمایش میگذارند. از سلطه بیچونوچرای چین گرفته تا مقاومت تحسینبرانگیز ایران، هر یک از این کشورها با نقاط قوت و چالشهای منحصربهفرد خود، نقشی کلیدی در زنجیره تأمین فولاد جهان ایفا میکنند. این کشورها روی هم رفته سالانه بیش از ۱.۵ میلیارد تن فولاد تولید میکنند که موتور محرک رشد اقتصادی، توسعه زیرساختها و اشتغالزایی برای میلیونها نفر در سراسر جهان است.
